برنامه‌ريزى براى دفاع در برابر اين محاصره برآمد و اين امر ، چنان كه بعداً خواهيم گفت ، به جنگ بدر منتهى شد . امّا پيش از پرداختن به علل وقوع جنگ بدر ، بهتر است نگاهى گذرا به وضعيت مردم مدينه و امكانات مادى و معنوى آنان داشته باشيم . پيامبر در مدينه با سه طايفه روبه‌رو شد : 1 - مسلمانان كه از سه گروه اوس ، خزرج و مهاجران تشكيل مىشدند و نسبت به هم بيگانه بودند . پيامبر صلى الله عليه و آله توانست آنان را در بوته‌اى واحد ذوب كند بطورى كه به صورت برادرانى يكدل و آهنين صف درآمدند و در « مساوات و تعاون ، امتى يگانه همچون دانه‌هاى شانه گرديدند » . 2 - منافقان ، اينان گروه بزرگى از اعراب را تشكيل مىدادند . اظهار اسلام مىكردند ولى در نهان كفر مىورزيدند . پيامبر توانست جلوى تحركات اين گروه را بگيرد . بعضى اوقات با آنها همراه مىشد و مسئوليتها و مناصبى به ايشان مىسپرد ، تا آنها را بدينوسيله مشغول سازد ، وحى نيز با آياتى كه در شأن منافقان نازل مىكرد ، در ارزيابى آنها شركت مىجست و تأكيد مىكرد كه : إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ « 1 » . « منافقان در پست‌ترين طبقات دوزخ جاى دارند . » 3 - يهود ، آنان نيرويى رعب‌انگيز بودند كه مال و سلاح و امكانات فراوانى در اختيار داشتند . پيامبر صلى الله عليه و آله قراردادهايى سياسى و نظامى با ايشان بسته بود كه براى هر دو طرف ضامن زندگى مسالمت‌آميز و دفاع مشترك از شهر و مردم آن بود .

--> ( 1 ) - سورهء نساء ، آيهء 145 .